Soạn văn 9
Các thành phần biệt lập (tiếp theo)

Soạn văn 9

Các thành phần biệt lập (tiếp theo)

PHẦN I - THÀNH PHẦN GỌI – ĐÁP
PHẦN I - THÀNH PHẦN GỌI – ĐÁP
Câu 1 Trang 31 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Đọc các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn Làng của Kim Lân) và trả lời câu hỏi.
a)  Này, bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?
b) – Các ông, các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn bà mau miệng trả lời:
– Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. (in đậm từ thưa ông)
 

1. Trong những từ ngữ in đậm trên đây, từ ngữ nào được dùng để gọi, từ ngữ nào được dùng để đáp?
2. Những từ ngữ dùng để gọi người khác hay đáp lời người khác có tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu hay không?
3. Trong những từ ngữ in đậm đó, từ ngữ nào được dùng để tạo lập cuộc thoại, từ ngữ nào được dùng để duy trì cuộc thoại đang diễn ra?

1. Trong những từ ngữ in đậm trên,

  • Từ “này” dùng để gọi.
  • Từ “thưa ông” dùng để đáp.

2.  Những từ để gọi – đáp trên không tham gia diễn đạt sự việc của câu.

3. Trong những từ ngữ in đậm đó,

  • Từ “này” dùng để thiết lập cuộc thoại.
  • Cụm từ “thưa ông” dùng để duy trì cuộc thoại.
PHẦN II - THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
PHẦN II - THÀNH PHẦN PHỤ CHÚ
Câu 1 Trang 32 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Đọc những câu sau đây và trả lời câu hỏi.

a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con gái duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.  

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà

b) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.  

(Nam Cao, Lão Hạc

1. Nếu lược bỏ các từ ngữ in đậm, nghĩa sự việc của mỗi câu trên có thay đổi không? Vì sao?

2. Ở câu (a), các từ in đậm được thêm vào để chú thích cho cụm từ nào?

3. Trong câu (b), cụm chủ - vị in đậm chú thích điều gì?

1. Nếu lược bỏ các từ ngữ in đậm,

  • Nghĩa sự vật của các câu trên không thay đổi
  • Vì nội dung chính của câu không nằm trong thành phần này.

2. Ở câu (a), cụm từ “và cũng là đứa con gái duy nhất của anh” chú thích cho “đứa con gái đầu lòng”.

3. Trong câu (b), cụm chủ vị “tôi nghĩ vậy” giải thích việc “lão không hiểu tôi” mới là điều suy đoán của “tôi”, chưa chắc đã đúng với “lão”, thể hiện thái độ người nói.

PHẦN III - LUYỆN TẬP
PHẦN III - LUYỆN TẬP
Câu 1 Trang 32 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Tìm thành phần gọi – đáp trong đoạn trích sau đây và cho biết từ nào được dùng để gọi, từ nào được dùng để đáp. Quan hệ giữa người gọi và người đáp là quan hệ gì? (trên – dưới hay ngang hàng, thân hay sơ)?

– Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàng hồn.
– Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
 

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Các thành phần gọi đáp: này (để gọi), vâng (để đáp)

→ Thể hiện quan hệ trên – dưới và quan hệ thân mật.

Câu 2 Trang 32 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Tìm thành phần gọi – đáp trong câu ca dao sau và cho biết lời gọi – đáp đó hướng đến ai.
 
Bầu ơi thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.

  • Thành phần gọi đáp: Bầu ơi.
  • Đây là lời gọi hướng tới mọi người nói chung.
Câu 3 Trang 33 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết chúng bổ sung điều gì?
 
a) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi. 

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

b) Giáo dục tức là giải phóng. Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hoà bình,, công bằng và công lí. Những người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ – gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta để lại cho các thế hệ mai sau sẽ tùy thuộc vào những trẻ em mà chúng ta để lại cho thế giới ấy. 

(Phê-đê-ri-cô May-o, Giáo dục – chìa khóa của tương lai

c) Bước vào thế kỉ mới, muốn “sánh vai cùng các cường quốc năm châu” thì chúng ta sẽ phải lấp đấy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ – những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới – nhận ra điều đó, quen dần với những thói quen tốt đẹp ngay từ những việc nhỏ nhất. 

(Vũ Khoan, Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới

d)  Cô bé nhà bên (có ai ngờ)
     Cũng vào du kích
     Hôn gặp tôi vẫn cười khúc khích
     Mắt đen tròn (thương thương quá đi thôi).
 

(Giang Nam, Quê hương)

Các thành phần phụ chú:

a. kể cả anh

b. các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ

c. những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ mới

d.- có ai ngờ

thương thương quá đi thôi

Câu 4 Trang 33 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

 Hãy cho biết thành phần phụ chú ở mỗi câu trong bài tập 3 liên quan đến những từ ngữ nào trước đó.

Các từ ngữ liên quan:

a. “kể cả anh” liên quan đến bộ phận chủ ngữ của câu: Chúng tôi, mọi người.

b. “các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ” liên quan đến bộ phận chủ ngữ của câu: Những người chủ tương lai…

c. “những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới” liên quan tới bổ ngữ lớp trẻ.

d. “có ai ngờ” liên quan tới hai câu Cô bé nhà bên/ Cũng vào du kích.

“thương thương quá đi thôi” liên quan đến câu Mắt đen tròn.

Câu 5 Trang 33 SGK Ngữ Văn 9 - Tập 2

Viết một đoạn văn ngắn trình bày suy nghĩ của em về việc thanh niên chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, trong đó có câu chứa thành phần phụ chú.

Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới là một văn bản độc đáo, đặc sắc. Tác giả đứng trên tầm cao của thời đại mới, với ý chí tự cường để trao đổi với thế hệ trẻ những cái mạnh, những cái yếu của dân ta, động viên thanh thiếu niên Việt Nam vươn lên gánh vác sứ mệnh lịch sử. Và mang trong mình trọng trách to lớn ấy không ai khác chính là chúng ta – những người trẻ đầy nhiệt huyết và cũng chính là những chủ nhân tương lai của đất nước. Hơn ai hết, thanh niên phải nhanh chóng nắm vững tri thức và kịp thời vận dụng các tri thức ấy vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Chỉ có vậy thì đất nước mới nhanh chóng thoát khỏi tình trạng đói nghèo, lạc hậu, hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới một cách bình đẳng, phát triển đất nước bền vững.

{{lessonTitle}} Bình luận