Soạn văn 12
Rừng xà nu - Nguyễn Trung Thành

Soạn văn 12

Rừng xà nu - Nguyễn Trung Thành

Bố cục & Nội dung chính
Bố cục & Nội dung chính

Bố cục (2 phần):

  • Phần 1 (phần chữ nhỏ): Tnú sau ba năm theo cách mạng giờ về thăm làng.
  • Phần 2 (còn lại): cụ Mết kể câu chuyện về cuộc đời của Tnú và người dân làng Xô Man.

Nội dung chính:

Rừng xà nu là một thiên truyện mang ý nghĩa và vẻ đẹp của một khúc sử thi trong văn xuôi trong văn xuôi hiện đại. Tác phẩm tái hiện vẻ đẹp tráng lệ, hào hùng của núi rừng, của con người và của truyền thống văn hóa Tây Nguyên.

Hướng dẫn trả lời
Hướng dẫn trả lời
Câu 1 Trang 48 SGK Ngữ Văn 12 - Tập 2

Anh (chị) cảm nhận được ý nghĩa gì của truyện ngắn qua:

a) Nhan đề tác phẩm

c) Đoạn văn miêu tả cánh rừng xà nu dưới tầm đại bác

c) Hình ảnh những ngọn đồi , cánh rừng xà nu trải ra hút tầm mắt, chay tít tắp đến tận chân trời luôn trở đi trở lai trong tác phẩm.

a. Nhan đề “Rừng xà nu” mang ý nghĩa tả thực và ý nghĩa tượng trưng:

  • Nghĩa tả thực: loài cây có nhiều ở Tây Nguyên → tạo phông nền hùng tráng, đậm chất Tây Nguyên cho câu chuyện bi tráng trong tác phẩm.
  • Nghĩa tượng trưng: biểu tượng kì vĩ, mang đậm chất sử thi về thiên nhiên và con người Tây Nguyên quật khởi trong kháng chiến chống Mĩ.

b. Đoạn văn miêu tả cánh rừng xà nu dưới tầm đại bác:

  • Sự đau thương, mất mát (không cây nào không bị thương, cây bị chặt đứt ngang thân mình, nhựa ứa ra…từng cục máu lớn, vết thương cứ loét mãi ra)
  • Những phẩm chất tốt đẹp (sinh sôi khỏe, ham ánh sáng, thơm mỡ màng, ưỡn tấm ngực che chở cho làng) của xà nu → Đó là ẩn dụ cho số phận đau thương và phẩm chất anh hùng của dân làng Xô Man nói riêng và nhân dân Tây Nguyên nói chung.

c. Hình ảnh những cánh rừng xà nu trải ra tít tắp tận chân trời trở đi trở lại:

Ngợi ca sức sống mãnh liệt, không gì có thể hủy diệt của cây xà nu Tây Nguyên

→ Tin tưởng, khẳng định sự trường tồn của nhân dân, của đất nước.

Câu 2 Trang 48 SGK Ngữ Văn 12 - Tập 2

Tác giả vẫn coi "Rừng xà nu" là truyện một đời được kể trong một đêm, hãy cho biết:

a) Người anh hùng mà cụ Mết kể trong cái đêm ấy có những phẩm chất đáng quý nào? So với nhân vật A Phủ thì hình tượng đó có gì mới mẻ?

b) Vì sao trong câu truyện bi tráng của Tnú cụ Mết nhắc đi nhắc lại Tnú đã không cứu được vợ con, để rồi khắc sâu vào tâm trí người nghe câu nói: ''Chúng nó cầm súng, mình phải cầm giáo"?

c) Câu truyện của Tnú cũng như câu chuyện của làng Xô man nói lên chân lý lớn lao nào của dân tộc ta trong kháng chiến chống Mỹ?Vì sao cụ Mết muốn chân lý đó phải được nhớ, được truyền lại cho con cháu?

d) Các hình tượng cụ Mết, Mai, Dít, Heng có vai trò gì trong việc khắc họa nhân vật chính và làm nổi bật tư tưởng cơ bản của tác phẩm?

a. Người anh hùng mà cụ Mết kể là Tnú, nhân vật chính của tác phẩm.

Tnú có những phẩm chất đáng quý sau:

  • Ngay thẳng, trung thực: đời nó khổ nhưng bụng nó sạch như nước suối làng ta.
  • Gan góc, kiên cường, dũng cảm, mưu trí: khi làm liên lạc tìm đường khó đi để tránh giặc, khi bị bắt nuốt thư xuống bụng…
  • Yêu vợ con tha thiết: xông ra giữa kẻ thù để bảo vệ mẹ con Mai.
  • Yêu quý và gắn bó sâu nặng với làng Xô Man, với quê hương Tây Nguyên.
  • Sớm giác ngộ và tuyệt đối trung thành với cách mạng, vượt lên nỗi mất mát cá nhân để cầm súng chiến đấu vì tự do của buôn làng, của đất nước.

Điểm mới của nhân vật Tnú so với A Phủ:

  • Tnú giác ngộ cách mạng từ nhỏ, con đường tranh đấu của Tnú là con đường tự giác và có ý thức rõ ràng trong khi con đường của A Phủ là con đường tự phát.
  • Trong Tnú chứa đựng chân lí đấu tranh của thời đại: dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng.

b. Cụ Mết nhắc đến 4 lần việc Tnú không cứu được vợ con: rồi mới đưa ra câu nói “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo” vì muốn nhấn mạnh với con cháu bài học xương máu đau thương: Khi chỉ có hai bàn tay trắng, đơn độc xông ra giữa kẻ thù thì không thể cứu được người thân, ngược lại còn bị bắt → chỉ có một lựa chọn duy nhất: cùng nhau cầm vũ khí chống lại kẻ thù.

c. Câu chuyện của Tnú và dân làng Xô Man phản ánh chân lí thời đại: Phải dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng. Cụ Mết muốn chân lí đó phải được truyền cho con cháu bởi chân lí ấy đã được đúc kết từ biết bao xương máu, mất mát của dân làng và vì đó là con đường duy nhất để bảo vệ buôn làng, quê hương.

d. Các hình tượng cụ Mết, Mai, Dít, bé Heng: Thể hiện sự tiếp nối truyền thống anh hùng cách mạng của dân làng Xô Man nói riêng và nhân dân Tây Nguyên nói chung trong cuộc kháng chiến trường kì. Trong đó, cụ Mết là thế hệ đi trước, Mai và Dít thuộc thế hệ hiện tại và bé Heng là sự kế tục cha anh trong tương lai.

Câu 3 Trang 49 SGK Ngữ Văn 12 - Tập 2

Theo anh (chị) hình ảnh cánh rừng xà nu và hình tượng nhân vật Tnú gắn kết hữu cơ, khăn khít với nhau như thế nào?

Hình ảnh cánh rừng xà nu và nhân vật Tnú có sự gắn bó khăng khít:

  • Xà nu gắn bó với Tnú từ thời thơ ấu (khói xà nu hun tấm bảng đen để học chữ), ở bên Tnú trong những biến cố đau đớn, những bài học xương máu (nhựa xà nu cháy trên mười đầu ngón tay Tnú, chứng kiến Tnú không cứu được vợ con), xà nu cùng dân làng chào đón Tnú trở về sau mấy năm đi lực lượng (đuốc xà nu soi sáng đêm anh đoàn tụ với buôn làng ở nhà cụ Mết).
  • Xà nu và Tnú luôn được miêu tả ứng chiếu làm nổi bật lẫn nhau, Tnú như một cây xà nu đã trưởng thành mạnh mẽ và đầy sức sống. Phẩm chất kiên cường, sức sống bất diệt của xà nu cũng là phẩm chất bất khuất, anh hùng của Tnú.
  • Xà nu là biểu tượng cho làng Xô Man, người Xô Man, cho quê hương Tây Nguyên. Rừng xà nu là bức phông nền kì vĩ làm nổi bật hình tượng Tnú.
Câu 4 Trang 49 SGK Ngữ Văn 12 - Tập 2

Nêu và phân tích cảm nhận của anh (chị ) về vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm

Vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm:

  • Cách trần thuật đậm chất sử thi, lời kể của cụ Mết thấm đẫm màu sắc của hình thức kể “khan”. Chuyện của Tnú và làng Xô Man là thời hiện đại nhưng được sử thi hóa qua giọng điệu và ngôn ngữ trang trọng, qua khoảng cách sử thi mờ ảo.
  • Nghệ thuật khắc họa tính cách nhân vật đặc sắc, mỗi nhân vật để lại ấn tượng sâu đậm bằng những chi tiết nổi bật. VD: với Tnú là hình tượng đôi bàn tay.
  • Màu sắc Tây Nguyên đậm đặc từ ngôn ngữ, đặc điểm sinh hoạt, không gian sinh tồn, các chi tiết…
Hướng dẫn luyện tập
Hướng dẫn luyện tập

Viết một đoạn văn ngắn phát biểu suy nghĩ và cảm xúc của anh (chị) về hình ảnh đôi bàn tay Tnú.

Có thể nói, đôi bàn tay là hình tượng nghệ thuật thành công nhất của Nguyễn Trung Thành khi khắc họa nhân vật Tnú. Đôi bàn tay ấy biết kể cho chúng ta về số phận và tính cách của một con người. Khi còn vẹn nguyên, đó là đôi bàn tay tháo vát vừa lao động vừa xé rừng làm liên lạc cho cách mạng. Đó là đôi tay trung nghĩa chỉ vào bụng thách thức kẻ thù sau khi nuốt thư liên lạc khi bị giặc bắt, là đôi tay tình yêu khi nắm tay Mai, đôi tay che chở khi ôm lấy Mai những phút cuối đời. Khi bị đốt bằng nhựa xà nu, đôi bàn tay mỗi ngón chỉ còn lại hai đốt đã trở thành đôi bàn tay căm thù, đôi bàn tay đau thương, đôi bàn tay bất lực, đôi bàn tay ghi dấu tội ác của kẻ thù. Vẫn đôi bàn tay mỗi ngón chỉ còn hai đốt ấy lại trở thành đôi bàn tay sức mạnh, đôi bàn tay trừng phạt kẻ thù khi vượt lên bi kịch cuộc đời để cầm súng chiến đấu, bảo vệ sự sống trường tồn của quê hương, đất nước.

{{lessonTitle}} Bình luận